|
I- NHỮNG THÁNG NGÀY TĂM TỐI :
Ngày 30/4/1975 là một cột mốc
quan trọng ghi dấu lên trang sử Gia Đình Phật Tử
Việt Nam. Kể từ đây, một đoạn đường dài đầy
chông gai với nhiều thử thách to lớn đang chờ
đón những người Áo Lam trên con đường phía trước.
Tưởng rằng sau khi đất nước có
hòa bình, ba miền Nam-Trung-Bắc thống nhất về
một mối sẽ là điều kiện thuận lợi để cho tổ chức
Áo Lam tìm lại không khí sum họp như trước năm
1945 và cùng nắm tay xây dựng tổ chức càng thêm
vững mạnh. Nhưng thực tế đã không diễn ra như
vậy :
- Trước hết, chính quyền cách mạng
cấm chỉ mọi sinh hoạt GĐPT trong cả nước. Nhiều
người đặt câu hỏi : “Vì sao một tổ chức thanh
thiếu nhi sinh hoạt thuần túy tôn giáo, đem lại
nhiều ích lợi như GĐPT mà lại bị cấm sinh hoạt
?” Để trả lời thắc mắc này, chúng ta hãy tìm
hiểu về chủ trương, đường lối về giáo dục
thanh-thiếu-nhi của đảng Cộng Sản Việt Nam thì
sẽ rõ. Với chủ trương độc quyền chính trị cùng
tất cả mọi lĩnh vực kinh tế-giáo dục-xã hội v.v…
đảng CSVN muốn tất cả thanh thiếu nhi đều là mầm
non của Đảng; tất cả công nhân, nông dân, thị
dân , trí thức, phụ nữ …đều trở thành con người
“Vừa hồng vừa chuyên” . Vì vậy,
tất cả mọi tầng lớp, mọi thành phần trong xã hội
đều phải là đảng viên, đoàn viên, đội viên, đoàn
viên Công đoàn, hội viên các hội do Nhà nước
thành lập và trực tiếp quản lý . Vậy thì còn chỗ
nào dành cho tổ chức GĐPT? Trong giai đoạn này,
không phải chỉ có GĐPT bị giải tán, mà tất cả
các hội đoàn khác sinh hoạt tại miền Nam trước
ngày giải phóng cũng đều có chung số phận như :
Hướng đạo, Thanh niên Hồng Thập Tự v.v…
II- BỐI CẢNH TẠO NÊN SỰ PHÂN CÁCH
:
Những năm sau giải phóng, không
ít đoàn sinh GĐPT tham gia vào Đoàn Thanh niên
Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên…
nhờ có lý lịch tốt và sẵn có kỹ năng và tinh
thần cộng đồng mà các em đã được huân tập từ
thời còn đeo huy hiệu Sen Trắng. Một số trong
các em từ vị trí một đoàn viên Thanh niên dần
dần được kết nạp vào Đảng và leo lên những vị
trí lãnh đạo trong guồng máy chính trị của Nhà
nước . Một số khác, tuy không vào Đảng, không
làm lãnh đạo nhưng vẫn được tiếp tục đem khả
năng chuyên môn của mình làm việc dưới chế độ
mới ; hoặc một số khác do năng động hòa nhập với
cuộc sống mới nên có cuộc sống bình thường,
không mặc cảm, không thù hận.
Nhưng bên cạnh số đoàn viên GĐPT
có thuận duyên hòa nhập vào cuộc sống mới như
vừa nêu, còn lại một số anh chị em phải vật lộn
với cuộc sống từng ngày, bị phân biệt đối xử,
một số khác bị vào trại cải tạo… Họ lâm vào tình
trạng mất phương hướng, bất mãn và u hoài nuối
tiếc cho quá khứ đẹp đẽ của tổ chức Áo Lam. Hậu
quả là một số vượt biên ra nước ngoài, số khác
không có điều kiện vượt biên đành chấp nhận ở
lại với tâm tư u ám nặng nề trước cuộc sống mới.
Từ hai cảnh đời trái ngược nêu
trên, trong đoàn viên GĐPT nẩy sinh hai thái độ,
hai quan điểm, hai ước vọng và cuối cùng là hai
con đường để đi. Đó là nghịch cảnh mà từ nay,
anh chị em Áo Lam phải đối đầu như một thách
thức lớn nhất trong trang sử GĐPTVN.
Sau này, khi sinh hoạt GĐPT được
chấp nhận như một thực thể không thể cắt bỏ
trong đời sống xã hội Việt Nam, một số quan
điểm từ phía chánh quyền thường cho rằng
“Tình trạng phân hóa hiện nay là do mâu thuẩn
trong nội bộ GĐPTVN”. Điều đó đúng hay sai
còn tùy vào vị trí và cách nhìn của từng phía.
Tuy nhiên, chúng ta phải đau lòng chấp nhận rằng:
Sau năm 1975, GĐPTVN đã bị phân chia thành hai
xu thế :
1-Xu thế đối đầu với chính quyền,
xem tất cả tổ chức Phật Giáo nào được chính
quyền cho phép hoạt động đều là “Quốc
doanh”. Họ thường công kích dữ dội những
người không cùng xu thế với họ; xem những người
bên kia là kẻ phản đạo, là những người không ra
gì.
2-Xu thế hội nhập để phát triển
không mang tính đối đầu với chính quyền, Họ chấp
nhận luật pháp mới , bởi vì chỉ có như vậy mới
có cơ hội duy trì và phát triển tổ chức. Họ
không đành lòng làm Sào Phủ, Hứa Do ăn rau rừng
để phủ nhận hưởng lộc triều đình, hay Khuất
Nguyên tự tìm cái chết để khỏi mang tiếng cộng
tác với chế độ mới.
III- TÁI HIỆN CUỘC ĐẤU TRANH NĂM
1963
Trở lại những gì diễn ra sau năm
1975. Mặc dù không được sinh hoạt như trước kia,
nhưng đại đa số đoàn viên GĐPT đều vẫn gắn bó
với Chùa, với Thầy; cùng Thầy chịu đựng những
gian nan vất vả của thời bao cấp. Thầy nhờ phật
tử chia sẻ ít lon gạo mỗi ngày để nuôi chúng;
Phật tử nhờ giáo lý Thầy giảng mà tìm được chút
bình an trong thời buổi tối tăm của Đạo Pháp.
Cuối năm 1981, Giáo Hội Phật Giáo
Việt Nam ra đời sau nhiều trăn trở, nhiều khó
khăn. Tuy nhiên, vai trò của GHPGVN cũng chưa
thực sự nổi bật. Nhiều địa phương vẫn chưa thể
thành lập Ban Trị Sự Tình, Thành hội ; tại các
địa phương đã có Ban Trị sự cũng còn một số tự
việc chưa gia nhập Giáo hội.. Các sinh hoạt tín
ngưỡng tôn giáo còn bị hạn chế rất nhiều. Mọi
hoạt động trong chùa quy tụ từ 20 người trở lên
đều phải xin phép chính quyền với nhiều thủ tục
quanh co rắc rối. Bóng dáng anh chị em Áo Lam
vẫn hiện diện đều đặn bên Giáo hội, mặc cho khó
khăn, nguy hiểm vây quanh. Tình hình trong những
năm này, về tinh thần, không khác gì cuộc đấu
tranh của Phật Giáo năm 1963, nó chỉ khác trước
ở hình thức bên ngoài, còn bên trong nó thể hiện
đầy đủ tính chất gan lỳ, bền bỉ, tuỳ duyên bất
biến và tiềm ẩn tinh thần Bi-Trí-Dũng của những
con người Phật Giáo.
IV- PHỤC SINH TỪ ĐỐNG TRO TÀN
Vào năm 1986, đảng Cộng Sản Việt
Nam thi hành đường lối đổi mới . Lúc bấy giờ,
chính quyền cũng bớt khắt khe với Tôn giáo.
Những buổi học giáo lý, những buổi lễ do nhà
chùa tổ chức đã có đông người đến dự , dĩ nhiên
không thể thiếu vắng đại diện chính quyền.
Mặc dù chính quyền chưa cho phép
tái hoạt động, các địa phương có phong trào GĐPT
mạnh như các tỉnh miền Trung và một vài tỉnh
miền Nam đã rục rịch cho đoàn ngũ hóa lại các
anh chị em Áo Lam, thu nhận thêm đoàn sinh mới
sinh hoạt như một đơn vị GĐPT trước đây. Thời kỳ
phục sinh này là thời kỳ mang nhiều tính sử thi
nhất, lãng mạng nhất, hào hùng nhất mà bất cứ
một đoàn viên GĐPT nào có mặt lúc ấy cũng không
thể quên. Bởi vì mỗi một chương trình kế hoạch
đưa ra, mỗi một quyết định được nhất trí của tập
thể lúc ấy đều mang tính táo bạo, đột phá và
phảng phất một mối nguy hiểm không lường trước.
Như vậy, sinh hoạt GĐPT đã được
phục sinh theo cách ấy. Vì vậy, sau này nếu có
ai nói với bạn rằng GĐPT mà bạn đang sinh hoạt
là “GĐPT do nhà nước thành lập”
thì đó là một câu nói xúc phạm nặng nề đối với
người anh em cùng mặc Áo Lam như mình. Người nói
câu ấy, hay dạy cho đoàn sinh mình có suy nghĩ
ấy cần phải xem lại bài học Chánh Ngữ mà
mình đã từng giảng dạy cho các em.
V- VẦNG ĐÔNG LÓ DẠNG :
Tại đại hội đại biểu Phật Giáo
Việt Nam lần thứ III ( Hà Nôi -1990 ), lần đầu
tiên, sinh hoạt GĐPT được chính thức đưa vào
chương trình nghị sự. Để đạt được điều này là cả
một quá trình phấn đấu không biết mệt mỏi của
tất cả những người Áo Lam và những người có cảm
tình với tổ chức GĐPT. Thực tế vào những năm
1986-1990, đa số tỉnh thành trong cả nước đều đã
có sinh hoạt GĐPT. Nơi nào mạnh thì sinh hoạt
công khai; nơi nào yếu thì sinh hoạt bán công
khai (núp dưới danh nghĩa hoạt động Hướng dẫn
Cư sĩ Phật tử, một ngành hoạt động được ghi
trong Hiến Chương GHPGVN). Thực tế đó đã đánh
động lương tri của tất cả những ai còn nặng lòng
với Đạo Pháp và quan hoài đến sự nghiệp
Trồng Người của PGVN.
Lần lượt trên mặt báo Giác Ngô và
tập san Văn Hóa, cơ quan diễn đàn hợp pháp duy
nhất của GHPGVN, đã xuất hiện một loạt bài viết
của Hòa Thượng Thích Minh Châu, Anh Cả Võ Đình
Cường và một số tác giả khác nêu lên sự cần
thiết của sinh hoạt GĐPT. Đây là những bài báo
nhằm mục đích giải trình về tôn chỉ, mục đích
của tổ chức GĐPT để tranh thủ sự hiểu biết và
dẫn đến sự đồng tình của chính quyền và một số
vị lãnh đạo trong Giáo hội lúc bấy giờ.
Sau Đại hội III, tình hình sinh
hoạt GĐPT tại các địa phương được cải thiện lên
một bước ( Có nghĩa là Giáo Hội mặc nhiên công
nhận sinh hoạt GĐPT và ra Thông bạch hướng dẫn
các BTS Tỉnh, Thành Hội quản lý sinh hoạt GĐPT
tại địa phương mình ). Đây là bước đầu thể
nghiệm để tiến đến chính thức công nhận và đưa
sinh hoạt GĐPT vào Hiến Chương GHPGVN. Tất cả
anh chị em Áo Lam đều phấn khởi vui mừng trước
kết quả này.
Tháng 12/1995, Ban Tôn Giáo Chính
Phủ ban hành Thông tư số 01 chính thức cho phép
GĐPT sinh hoạt trong lòng GHPGVN .
Tuy vậy, chính quyền cũng còn cẩn thận chỉ cho
các đơn vị GĐPT đã sinh hoạt trước ngày
30/4/1975 được sinh hoạt trở lại, chứ chưa cho
thành lập các đơn vị GĐPT mới.
VI- ĐỨA CON ĐƯỢC THỪA NHẬN
Sang đến Đại Hội GHPGVN lần thứ
IV ( Hà Nội -1997 ), sinh hoạt GĐPT được chính
thức đưa vào Hiến chương GHPGVN qua cơ chế
: Cải tên Ban Hướng
Dẫn Cư Sĩ Phật Tử thành Ban Hướng Dẫn Phật Tử.
Ban HDPT có 2 Phân ban trực thuộc : 1)PB Hướng
dẫn Cư sĩ Phật tử - 2)Phân ban Hướng dẫn GĐPT.
Qua cơ chế này, các đơn vị GĐPT
trực thuộc Phân ban HD.GĐPT . Phân ban này lại
trực thuộc Ban Hường Dẫn Phật Tử Tỉnh, Thành hội.
Mỗi đơn vị GĐPT sinh hoạt nơi tự viện nào phải
có sự bảo lãnh và chịu trách nhiệm của vị trụ
trì nơi ấy.
Một số người cho rằng cơ chế theo
hệ thống dọc này trói buộc các đơn vị GĐPT như
một cái Vòng kim cô ; rằng áp đặt quyền
của vị trụ trì lên GĐPT quá nhiều . Nhưng qua
thực tế sinh hoạt bao nhiêu năm nay, chúng ta
thấy rằng dù theo hệ thống tổ chức trước năm
1975 thì GĐPT vẫn là một tổ chức nhỏ nằm dưới sự
quản lý của một tổ chức lớn là Giáo Hội và đương
nhiên một đơn vị GĐPT sinh hoạt tại chùa nào
cũng đều phải có sự đồng ý và bảo trợ của vị trụ
trì nơi ấy. Đó là những ràng buộc tất yếu ,
không có gì là áp đặt cả.
Kết quả Đại hội IV GHPGVN đã mở
ra cho GĐPT một hành lang pháp lý, tạo điều kiện
cho GĐPT sinh hoạt công khai và hợp pháp. Tuy
chưa phải đã hết khó khăn nhưng từ nay GĐPT như
đứa con vô thừa nhận, nay đã được làm giấy khai
sinh hợp pháp để sống trong ngôi nhà Giáo hội.
VII- VẬN HỘI MỚI, THÁCH THỨC MỚI :
Một vận hội mới đã mở ra , song
những người Áo Lam cũng đồng thời phải đối diện
với những thách thức mới:
1) Thách thức từ trong nội bộ
:
tại một số địa phương , các đơn vị GĐPT nơi đó
không công nhận sự ra đời của Phân ban HD.GĐPT
thuộc GHPGVN. Họ tách ra lập Ban Hướng Dẫn GĐPT
, gọi đây là Gia Đình Phật Tử truyền thống
và gọi các GĐPT sinh hoạt trong lòng GHPGVN là
Gia Đình Phật Tử quốc doanh (do nhà
nước thành lập). Một chiến dịch nói xấu để
hạ uy tín những người anh em bên kia được mở ra
khiến tổ chức GĐPT phân hóa thành hai phần. Một
con sông Gianh đã khởi hiện trong tâm tưởng của
một bộ phận anh em cùng mặc chiếc áo lam. Tư
tưởng phân biệt “truyền thống” và
“quốc doanh” được đem ra giảng dạy cho một
bộ phận đoàn sinh mới. Không biết đến bao giờ sự
phân biệt ấy mới phai nhòa trong tâm thức của
các em ?
2) Thách thức từ sự nghi kỵ
của Chính quyền :
Dưới mắt chính quyền, tổ chức GĐPT là một
“mụt nhọt đã thành sẹo” trên thân thể, xóa
đi không được thôi thì đành chấp nhận sống với
nó. Vì lẽ ấy, các anh chị huynh trưởng đang sinh
hoạt luôn phải chịu một áp lực từ phía chính
quyền. Những anh chị đang là giáo viên, công
chức trong chế độ mới thì đành vì miếng cơm manh
áo mà từ giả sinh hoạt GĐPT ; những anh chị
không thuộc đối tượng quản lý của các cơ quan
nhà nước mới có thể trở lại sinh hoạt, nhưng
phải chịu sự giám sát và quản lý của các cơ quan
chức năng một cách chặt chẽ. Một vài anh chị
huynh trưởng cốt cán của GĐPT tại địa phương thì
thường xuyên được quan tâm đặc biệt, mọi hoạt
động của các anh chị này đều không thoát khỏi sự
theo dõi của “hệ thống nghe nhìn” của cơ
quan chuyên trách tôn giáo.
3) Thách thức từ hiện thực xã
hội :
ngày xưa, đoàn viên GĐPT được tập hợp từ nhiều
thành phần trong xã hội : công chức, giáo viên,
quân nhân, sinh viên học sinh, công nhân, nông
dân… Ngày nay chỉ còn gói gọn trong thành phần
những người làm nghề tự do. Thành phần học sinh,
sinh viên tuy rất yêu thích sinh hoạt GĐPT nhưng
thời gian các em đến với GĐPT không lâu dài, hết
cấp 3 là đã buộc phải rời tổ chức và tương lai
cũng không hứa hẹn các em sẽ trở lại với GĐPT.
Vào thời điểm các bạn đang đọc những dòng sử này,
số anh chị huynh trưởng GĐPT trước năm 1975 còn
lại trong nước đã ở tuổi thất thập cổ lai hy cả
rồi, nhưng đây chính là linh hồn của tổ chức
GĐPTVN cho tới giờ phút này. Tương lai GĐPT ra
sao một khi thế hệ này qua đời ?
Thiết nghĩ đây mới là vấn đế cốt
tử trong sinh hoạt GĐPT hiện nay. Hãy đoàn kết
để cùng nhau tìm ra phương hướng cho tương lai
thay vì mãi loay hoay với suy nghĩ phân biệt
truyền thống hay
quốc doanh.
VIII- VƯỢT QUA THÁCH THỨC, TỰ ĐỔI
MỚI ĐỂ TỒN TẠI :
Tháng 7 năm 2001, tại tổ đình Từ
Đàm - Huế, Hội nghị Huynh trưởng cấp Dũng và
cấp Tấn GĐPT toàn quốc được triệu tập nhằm hai
mục đích :
1/Tu chính Nội quy GĐPTVN.
2/Kỷ niệm 50 năm ngày khai sinh
danh hiệu Gia Đình Phật Tử (1951-2001), đồng
thời khai khóa trại huấn luyện Vạn Hạnh II .
Về dự hội nghị có 70 huynh trưởng
cấp Dũng và cấp Tấn và trên 200 huynh trưởng cấp
Tín là trại sinh trại Vạn Hạnh II.
Vào đầu năm 2002, Nội quy GĐPT (tu
chính) được Trung ương GHPGVN phê chuẩn và ban
hành áp dụng trên toàn quốc. Nội quy được tu
chính lần này vẫn giữ nguyên những nét căn bản
của Nội quy cũ, chỉ sửa đổi một số điều về hình
thức tổ chức và thủ tục xét, xếp cấp huynh
trưởng…cho phù hợp với Hiến chương GHPGVN và
pháp luật hiện hành.
5 năm sau, tức tháng 8-2006, hội
nghị Huynh trưởng cấp Tấn – Dũng được tổ chức
lần II tại tổ đình Vĩnh Nghiêm – TP.Hồ Chí Minh
nhằm hai mục đích:
1/San định lại toàn bộ chương
trình tu học của đoàn sinh, huynh trưởng và
chương trình huấn luyện huynh trưởng GĐPT.
2/Khai khóa trại huấn luyện Vạn
Hạnh III.
Tham dự hội nghị lần này có 170
huynh trưởng cấp Dũng và cấp Tấn, 300 huynh trưởng cấp Tín là trại
sinh trại Vạn Hạnh III.
* * *
Tại hội nghị GĐPT toàn quốc lần
II, Anh Nguyễn Thắng Nhu, trưởng Phân ban
HD.GĐPT Trung ương đọc báo cáo nêu rõ :
- Trong cả nước (từ Quảng Trị trở
vào) có 16 tỉnh, thành có GĐPT sinh hoạt trong
lòng Giáo hội với tổng số 787 đơn vị và 57.797
đoàn viên, cụ thể như sau:
*TP.HCM có 20 đơn vị với 1223
đoàn viên (gồm huynh trưởng +đoàn sinh)
*Tỉnh Bình Dương có 8 đơn vị với
345 đoàn viên
*Tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu có 22 đơn
vị với 2250 đoàn viên
*Tỉnh Kiên Giang có 6 đơn vị với
374 đoàn viên
*Tỉnh Bạc Liêu có 5 đơn vị với
225 đoàn viên
*Tỉnh Lâm Đồng có 24 đơn vị với
2334 đoàn viên
*Tỉnh Đak Lak có 54 đơn vị với
4097 đoàn viên
*Tỉnh Kon Tum có 12 đơn vị với
772 đoàn viên
*Tỉnh Bình Thuận có 24 đơn vị với
2394 đoàn viên
*TỉnhPhú Yên có 56 đơn vị với
4372 đoàn viên
*Tỉnh Quảng Ngãi có 36 đơn vị với
1662 đoàn viên
*Tỉnh Quảng Nam có 95 đơn vị với
3427 đoàn viên
*TP. Đà Nẳng có 52 đơn vị với
3809 đoàn viên
*Tỉnh Thừa Thiên-Huế có 192 đơn
vị với 17763 đoàn viên
*Tỉnh Quảng Trị có 164 đơn vị với
11845 đoàn viên
Ngoài ra, còn một số tỉnh, thành
có GĐPT sinh hoạt nhưng chưa đăng ký với Ban
HDPT Trung ương xin gởi huynh trưởng đại diện
đến dự thính tại Hội nghị.
IX.
ĐÔI DÒNG TÂM TƯ
Như vậy, sau 10 năm phục sinh và
công khai hoạt động, nay tổ chức GĐPTVN đã xây
xong phần nền tảng và đang tiếp tục tô điểm cho
ngôi Nhà Lam càng thêm khang trang, lộng lẫy
giữa đời sống xã hội đầu thế kỳ XXI. Dĩ nhiên,
ngôi nhà nào dù đẹp cách mấy rồi cũng sẽ có
người bình phẩm chỗ này chưa tốt, chỗ kia cần
sửa lại v.v… Nhưng đối với tất cả anh chị em Áo
Lam đang sống trong ngôi nhà này đều cảm thấy
mãn nguyện vì những gì mình đã đóng góp cho mái
ấm Tình Lam có được như ngày hôm nay.
Hướng về tương lai, chúng ta tin
tưởng và tự hào rằng GĐPT không thể bị diệt vong,
bởi vì chủng tử Lam đã như vô vàn hạt cỏ bay
khắp tứ phương tám hướng, chỉ cần nơi nào có đất
có nước là cỏ nẩy mầm ngay. GĐPT không thể bị
mua chuộc hay đàn áp. Hồn thiêng các bậc tiền
nhân cũng như phước báu của bao sự dâng hiến và
hy sinh luôn luôn bảo vệ chúng ta khỏi những cám
dỗ vật chất, che chở chúng ta trước mọi thế lực
muốn khuất phục Gia đình Áo Lam.
Điều này, há chẳng phải là tính
ưu việt của Phật Giáo Việt Nam hay sao ? há
chẳng đáng là niềm tự hào cho những người con
Phật trên đất nước với truyền thống Phật Giáo
Đinh-Lê-Lý-Trần hay sao ?
Để kết thúc bài này, chúng ta hãy
đọc lại một đoạn được ghi trong sách Việt Nam
Phật Giáo Sử Luận của tác giả Nguyễn Lang :
“…Gia Đình Phật Tử là một tổ chức
giáo dục thiếu nhi quan trọng và có sắc thái độc
đáo; có thể nói đó là một trong những nét đặc
biệt nhất của Đạo Phật tại Việt Nam. Tại các
nước Phật Giáo trên khắp thế giới, chưa có tổ
chức thiếu nhi nào đông đảo và có tổ chức khéo
léo như thế …”
Cuối Thu Bính Tuất PL.2550
MINH KIM
Gia trưởng
GĐPT Phật Quang |
GIA ĐÌNH PHẬT TỬ VIỆT NAM
