PHẬT GIÁO LÀ ĐẠO LƯ PHỤC VỤ TOÀN DIỆN

 

Bài tham dự hội thảo

đại lễ Phật Đản Liên Hiệp năm 2008

của Ban Trị Phật Giáo Kiên Giang tổ chức.

Phật giáo, hai từ rất gần gũi đối với bất cứ ai trên mảnh đất có h́nh cong chữ S này từ hai ngàn năm qua cho đến bây giờ và măi tận ngàn sau. Bởi v́ Phật giáo đă ḥa quyện cùng dân tộc như nước với sữa, nên chuyện của dân tộc là chuyện của Phật giáo: “Mái chùa che chỡ hồn dân tộc, nếp sống muôn đời của tổ tông”[1]. Cho nên khi dân tộc chuyển sang thời hội nhập để phát triển bền vững cùng thế giới th́ vai tṛ của Phật giáo cũng nâng lên một tầm cao mới trong cách hành đạo và truyền đạo để cùng dân tộc bước lên đỉnh cao Công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.

I.                  Nhập thế:

a) Không thụ động, nhập thế là chủ đích bao đời của đạo lư Phật giáo: Thông thường, người ta nghĩ đă tu hành là người xuất gia sống một thế giới riêng biệt, kể cả người theo Phật giáo cũng sống nhàn; tức là cuộc sống làm ăn càng ngày càng thu hẹp-“sống biết đủ”, bởi đă tu rồi c̣n ǵ mà tranh đua với cuộc đời! Đó là quan điểm sai lệch, Phật giáo không chủ trương sống tiêu cực như thế cho người Phật tử bao giờ.

Thực tế cho thấy, Tăng sĩ từ ngàn xưa đă trở thành những vị danh tăng: Vạn Hạnh[2], Đỗ Thuận[3], Khuôn Việt[4]… mà đặc biệt là sư Vạn Hạnh khi thấy Vua Lê Ngọa triều bạo ngược làm cho trăm họ oán giận, mong một vua mới có đức, có tài lên trị v́. Trong bối cảnh đó, sư Vạn Hạnh đă làm các bài thơ cho lan truyền trong dân gian, như đồng dao:

“Tột Lê trầm Bắc thủy
Lư tử thụ Nam thiên
Tứ phương can qua tĩnh
Bát biểu hạ b́nh an”.

Dịch nghĩa:

“Gốc Lê ch́m bể Bắc
Chồi Lư mọc trời Nam
Bốn phương tan giáo mác
Tám cơi được b́nh an”.

Đúng như lời bài thơ, năm 1009 Lư Công Uẩn lên ngôi vua lấy niên hiệu Thuận Thiên. Từ đó mở ra kỷ nguyên mới của nước Đại Việt.[5] Điều đó cho thấy rằng, từ ngàn xưa tăng sĩ Việt Nam đă hội nhập theo từng góc độ và từng thời kỳ. Vào ngày 25/8/1945 đất nước chúng ta lật sang trang mới chấm dứt chế độ quân chủ chuyển sang xă hội dân chủ.

Ngày nay, con người hiện đại và nhận thức dân tộc ở tầm cao mới nên tăng sĩ cũng đă thay đổi cách đóng góp như, giảng dạy không c̣n nhận thức trừu tượng mà đă có minh họa theo từng chủ đề qua băng đĩa. Hoặc tŕnh chiếu màn h́nh rộng, hay giảng thuyết không c̣n độc thoại mà đă có nhiều giảng sư tham gia một chủ đề, như mấy năm gần đây Phật giáo Kiên Giang đă tiên phong trong lĩnh vực này rất thành công. Cách tụng niệm cũng dần chuyển tải tiếng Hán-Việt ra thuần Việt để đáp ứng nhu cầu cho quần chúng Phật Tử lên một tầm cao mới qua nhận thức và tu tập.

b) Sự ḥa quyện giữa đạo và đời: có thể nói khó mà phân biệt được đâu là đạo lư Phật giáo và đâu là nhận thức của xă hội tự nhiên. V́ vậy, ngày nay lại được sự phát huy hơn nữa nên Đạo không phải chỉ nơi chùa, Tịnh thất, Niệm Phật Đường…, c̣n đời không phải chỉ ở nơi quan trường, chính sự, doanh thương sản nghiệp, gia đ́nh, và cuộc sống..  Hai thứ ấy đă ḥa quyện tạo nên một xă hội Việt Nam đặc thù, không t́m đâu trên thế giới. Ngoài ra, các tôn giáo sống với nhau thoải mái, thậm chí trong một đ́nh có đến 4 tôn giáo. Điều đó cho thấy dân tộc Việt Nam luôn biết chọn lọc cái hay cái đẹp, để hướng thiện nhằm tạo cho ḿnh một đời sống có sự thăng bằng giữa vật chất và tinh thần.

Đời và đạo có thể được xem như hai trạng thái có liên hệ mật thiết với nhau trong một thực thể thống nhất. Đời có thể h́nh dung như thế giới vật chất hữu h́nh sinh động bên ngoài, c̣n đạo lại bao hàm cảnh giới tâm tinh thần trầm mặc bên trong nội thể con người. Cho nên, dù là vật chất hay tinh thần đều không độc lập tách rời nhau, mà phải nhịp nhàng hỗ tương qua lại.

 V́ vậy,  trong 25 nam qua tăng ni, phật tử đă đạt được nhiều thành tựu Phật sự quan trọng, công tác hoằng dương chánh pháp phát triển rộng khắp, làm sáng tỏ giáo lư trong cuộc sống nhân gian; công tác từ thiện xă hội được thực hiện kịp thời, góp phần tích cực cùng toàn dân giải quyết những vấn đề xă hội, khắc phục hậu quả thiên tai; quan hệ của Phật giáo trong cộng đồng thế giới được củng cố và rộng mở. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng khẳng định: “Những đóng góp thiết thực của Phật giáo Việt Nam đă chứng tỏ Phật giáo hoàn toàn là tôn giáo nhập thế, luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, đồng thời cũng cho thấy vai tṛ quan trọng của đời sống Phật giáo trong đời sống xă hội ngày nay”[6]

 

II. Sự Phát triển:

a) Cuộc đời là đối tượng độ sinh: Phật giáo lấy chủ đạo là nhân bản, nên các trường phái và học thuyết điều xoay quanh đối tượng con người là chính. Nên chúng ta có thể nói giáo pháp của đức Phật là “hiện sinh” nó đúng mọi hoàn cảnh. V́ vậy, Albert Einstain-một triết gia vĩ đại người Đức nhận định một cách hùng hồn tiên đoán như sau:

“Tôn giáo của tương sẽ là một tôn giáo toàn cầu, vượt trên mọi thần linh, giáo điều và thần học. Tôn giáo ấy phải bao quát cả phương diện tự nhiên lẫn thiên nhiên, đặt trên căn bản của ư thức đạo lư phát xuất từ kinh nghiệm tổng thể gồm mọi phương diện trong cái nhất thể đầy ư nghĩa. Chỉ có đạo Phật đáp ứng đủ các điều kiện ấy.”

Mặc dù, ông sống ở thế kỷ 20, nhưng thông qua sự nghiên cứu kinh điển Phật giáo và sự hiểu biết về lĩnh vực Triết học, khoa học mà ông đă cống hiến cho nhân loại học thuyết Tương đối, một sự khám phá đầy ấn tượng, giúp cho con người nhận ra một chân trời mới về nhận thức!

          Điều đó cho chúng ta thấy, sự phát triển của xă hội ngày nay không thể tách rời Phật giáo. Xă hội nên lấy tiêu chuẩn đạo đức Phật giáo để  làm phương châm cho sự phát triển bền vững. Nh́n lại những sự cố gần đây cho thấy: các công trường xây dựng liên tục xảy ra tai nạn lao động chết người do vô trách nhiệm. Công tŕnh xây dựng th́ lún sụt và chỉ có đặc biệt ngành giao thông ở ta mới có mấy tấm biển “đang theo dơi lún” tại sao những công tŕnh vốn nước ngoài xây dựng cầu và các tuyến đường không để bảng chờ lún? Phải chăng hệ quả rút ruột công tŕnh? Vệ sinh thực phẩm, người kinh doanh chỉ nghĩ đến làm giàu mà bất chấp mạng sống người tiêu dùng. môi trường cũng đang bị suy thối nghiêm trọng, có đến 89% mẫu nước không đạt[7]. Thậm chí Hồ Linh Quang, nằm giữa Tp Hà Nội đă nhiễm vi khuẩn tả do ô nhiễm nghiêm trọng[8]. Rau xanh dư độc tố…  đó là kết quả của bao nhiêu mầm bệnh và sự thất thoát đang chờ đón người dân. Sự việc cứ liên tục xảy ra hết nới này đến nơi khác làm nhức nhói chính phủ…Phải chăng, đó chính là do thiếu ư thức sống cộng đồng, thiếu đạo đức và tầm nh́n trong quản lư cấp cơ sở.

Ngay cả ngành y xưa nay được tôn trọng và người ta đă dùng năm chữ vàng để ca ngợi “lương y như từ mẫu”, thế mà vẫn có những Bác sĩ, y tá, đă làm thương tổn do vô cảm, và thiếu phẩm chất đạo đức để xăy ra mất mát bao sinh mạng v́ tắc trách…

 Có thể nói hiện nay, mọi ngành nghề đều luôn được báo động về chất lượng nguyên nhân chính vẫn là cái TÂM, thiếu đạo lư sống từ cái gốc, dĩ nhiên phần ngọn sẽ bị sâu thối!

            b) Lấy tiêu chuẩn đạo đức để làm thước đo cho cuộc sống: Trong xă hội, đă là con người ai lại không có nhu cầu, ăn, mặc, ở và điều trị bệnh. Nhưng nhu cầu đó phải được dựa trên tiêu chí đạo đức th́ mới có gia đ́nh hạnh phúc và một đất nước văn minh hiện đại.

Do đó, để xây dựng một xă hội Việt Nam với khẩu hiệu “công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” Tức là vững mạnh về kinh tế, chính trị, quốc pḥng, văn hóa, giáo dục… trước tiên theo đức Phật phải giáo dục con người trước nhất. Bởi chính con người bao gồm nhiều yếu tố: vật lư, tâm lư, sinh lư, cho đến ư chí t́nh cảm và trí tuệ. Nên cần phải hội đủ sáu mối tương quan để xây dựng một xă hội tốt đẹp.

1/ Mối tương quan giữa cha mẹ

2/ con cái

3/ Thầy và tṛ

4/ vợ và chồng;

5/ cá nhân và bà con láng giềng, bạn bè, chủ và thợ.

6/ tu sĩ và cư sĩ[9].

Điều này cho chúng ta thấy, đức Phật đă t́m ra con số chung, dù ở Ấn Độ, Việt Nam hay bất cứ quốc gia nào trên thế giới này, hể ở đâu có con người, th́ ở đó phải có những mối quan hệ mật thiết qua sáu yếu tố liên hệ trong một xă hội, nên cần phải xây dựng những hạt nhận đó lại trước tiên, nếu không quan tâm đúng mức th́ xă hội phát sinh tiêu cực.

Chúng ta gặp gỡ lời dạy của Ngài qua một bài kinh khác: “sở dĩ có người trộm cắp, hung ác, cướp bóc là do họ nghèo đói… Muốn chấm dứt nạn đó th́ phải cải thiện đời sống cho họ, cấp hạt giống cho người dân, đầu tư cho các thương gia và phải trả công thích đáng cho người làm thợ. Ngoài ra, c̣n phải  nên thay đổi chi phí cúng tế thần linh để cứu trợ cho người dân nghèo…”[10] Như vậy chúng ta thấy cách giải quyết vấn đề của Phật giáo trực quan sinh động, chuyển hóa bản thân và xă hội, trên cơ sở tự lực của mỗi người.

Từ đó suy ra, những hiện tượng của xă hội Việt Nam ngày nói riêng và cả thế giới nói chung, không thể dựa trên quyền lực, hoặc chính sách thiếu thực tế và luật pháp chưa đi vào đời sống th́ xă hội sẽ đi từ biến động này sang biến động khác. Giống như giải pháp kẹt xe hiện nay của ngành giao thông, dời điểm kẹt này sang điểm khác chứ chưa có giải pháp triệt để. V́ vậy, một chính phủ có giỏi đến đâu đi nữa cũng không thể nào bù đắp nỗi cả một xă hội đang tiêu xài, vắt kiệt tài nguyên thiên nhiên, đẩy đất nước đến căn bệnh lạm phát hiện nay. Dĩ nhiên ngoài những vấn đề xă hội c̣n có nhiều mặt khách quan của những yếu kém nền kinh tế và trong cơ cấu kinh tế của nước ta bộc lộ sâu sắc hơn trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, tạo ra những thách thức gay gắt cho việc quản lư và điều hành phát triển kinh tế. Nên vừa qua Chính phủ đă kêu gọi toàn xă hội: “Cơ quan nhà nước cắt giảm 10% chi tiêu hành chính, doanh nghiệp phải rà soát các khoản chi nhằm hạ giá thành và phí lưu thông. Mọi gia đ́nh, cá nhân triệt để tiết kiệm tiêu dùng, nhất là nhiên liệu, năng lượng.”[11]. Trong khi đó lại có ít bàn tay xây dựng bởi những người có tâm có tầm. Nếu không sớm đánh giá lại giáo dục, kiên quyết lập lại trật tự xă hội bằng nền tảng đạo đức dân tộc và đạo lư Phật giáo th́ xă hội vẫn bất ổn. Công cuộc kiềm chế lạm phát lại càng khó khăn hơn, và biện pháp pḥng chống tham nhũng lại là chuyện khó khả thi.

Riêng Phật giáo có thể nói là chịu một phần trách nhiệm, do không cố vấn cho các ban ngành xă hội hữu hiệu. Các cấp cơ sở giáo hội  chưa thay đổi đủ nhanh trong cách truyền bá giáo lư, vẫn cứ thuyết giảng độc thoại, vẫn cứ mỗi năm vài lễ hội truyền thống, và những khóa tu Bát Quan Trai, niệm Phật… chưa đánh giá đúng mức tầm phát triển chung cuả xă hội hiện nay. Trong khi xă hội đă thay da đổi thịt quá nhanh, thế hệ trẻ đang bị sự đồng hóa của toàn cầu, bị những loại giải trí bắn giết, bị những cuộc đổ bị của vũ trường bằng văn hóa ngoại …những thứ đó đang gặm nhấm thế hệ chủ nhân của đất nước này trong tương lai. Một khoảng trống quá lớn đang cần rất nhiều bàn tay vá lại. Rất cần những buổi lễ kỳ siêu của Ḥa Thượng Nhất Hạnh, Đại lễ Phật Đản liên hiệp quốc, bộ phim Lư Công Uẩn hay kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long… Hăy đẩy mạnh hơn nữa những mô h́nh xă hội, du lịch tâm linh, lễ hội về nguồn như thế th́ giá trị của 2 khẩu hiệu Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; và mái chùa che chỡ hồn dân tộc ḥa quyện như thế mới thật sự là chúng ta hội nhập cùng thế giới. Chứ nội lực chúng ta hiện nay sau một năm ḥa nhập WTO quả chưa đủ để chơi một sân lớn, không khéo để rồi sẽ ḥa tan như hiện nay là lạm phát. Nếu không sớm thoát ra khỏi ṿng xoáy hiện nay của những cường quốc th́ khó có thể đưa đất nước đi lên. Chứ đừng nói là phát triển bền vững. Nhân trước thềm ngày Đại Lễ Phật Đản liên hiệp quốc, xin hướng về đănh lễ đức Thế Tôn, và đoàn thể Tăng già ḥa hợp, để buổi lễ t́nh thương và trí tuệ vang măi trong mỗi người con Việt chúng ta. Nhằm đưa đất nước lên tầm cao mới.

 

Sài g̣n, 05/04/2008

Thích Lệ Thọ

 


[1]  Nhớ Chùa, Thi Sĩ Huyền Không.

[2] Sư Vạn Hạnh (?-1025) Tiền Lê, họ Nguyễn, Quê ở làng Cổ Pháp, phủ Từ Sơn, nay là Đ́nh Bảng, tỉnh Bắc Ninh.

[3] Thiền sư Pháp Thuận (914 - 990) Đời thứ 10, ḍng Tỳ-ni-đa-lưu-chi.

3 Khuông Việt (匡越, 933-1011) tên là Ngô Chân Lưu (吳真流), tu chùa Phật Đà, làng Cát Lợi, Thường Lạc. thế hệ thứ 4, ḍng Vô Ngôn Thông. Sư là vị Tăng thống đầu tiên của Phật giáo Việt Nam.

 

 

[5] Lịch Sử Phật Giáo Việt Nam  Từ khởi nguyên đến thời Lư Nam Đế, Tiến sĩ Lê Mạnh Thát, Nhà Xuất Bản Thuận Hóa Huế 1999.

[6] Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng khẳng định tại lễ khai mạc Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ VI, sáng  (13/12/2007) tại Hà Nội.

 

[7] BS Lê Thanh Hải-GĐ Trung Tâm Y Tế Dự Pḥng Tp.HCM, Báo Tuổi Trẻ thứ Bảy 04.04.2008.

[8] Đại diện lănh đạo 5 Bộ: Y tế, Kế hoạch và Đầu tư, Tài Chính, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công Thương đă tiến hành thanh tra t́nh h́nh vệ sinh an toàn thực phẩm trên quy mô toàn quốc nhằm báo cáo t́nh trạng sử dụng thực phẩm hiện nay của người dân. Trong hai ngày 4 và 5/4, thanh tra liên ngành

 

[9] Kinh Thiện Sanh- Kinh Trường Bộ số 16.

10 Kinh Du Hành số 2- Trường A Hàm I.

 

[11]Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Trong phiên họp thường kỳ cuối tháng 3 năm 2008